Hal Rüsumu Nasıl Hesaplanır? 2026 Antalya Hali Rehberi

Hal rüsumu nasıl hesaplanır sorusu, sebze ve meyve ticaretinde üreticiden komisyoncuya, tüccardan market ve restoran alıcısına kadar birçok işletmenin karşılaştığı temel konulardan biridir. 5957 sayılı Kanun ve ilgili uygulamaya göre hal rüsumu, belirli sebze ve meyve alım satımlarında toptan satış bedeli üzerinden hesaplanır. Toptancı halinde satılan mallarda genel oran yüzde 1, toptancı hali dışında satılan mallarda ise yüzde 2'dir. Ancak her işlem rüsuma tabi değildir; ihracat, sınai kullanım, sertifikalı organik ve iyi tarım ürünleri gibi istisnalar bulunur.

2026 yılında konuya ayrıca dikkat etmek gerekiyor. Ticaret Bakanlığı Hal Kayıt Sistemi tarafından 7 Ocak 2026'da yayımlanan duyuruya göre, 19 Ocak 2026'dan itibaren komisyoncuların hal içinde veya hal dışında faaliyet gösteren tüccarlara yaptığı satışlarda hal rüsumunu ödeme sorumluluğu tüccara geçti. Market, manav, pazarcı ve diğer alıcılara komisyoncu üzerinden yapılan satışlardaki uygulama ise farklı işliyor. Bu değişiklik, “rüsum oranı kaç?” sorusu kadar “rüsumu kim ödeyecek?” sorusunu da önemli hale getirdi.

Bu rehberde hal rüsumu nasıl hesaplanır, hangi bedel üzerinden hesap yapılır, %1 ile %2 arasındaki fark nedir, 2026'da komisyoncu ve tüccarın sorumluluğu nasıl değişti, hangi işlemlerden rüsum alınmaz ve Antalya Toptancı Hali'nin son fiyat bültenindeki gerçek ürünlerle örnek hesap nasıl yapılır sorularını adım adım açıklıyoruz.

Hal Rüsumu Nedir?

Ticaret Bakanlığının sebze ve meyve ticareti sıkça sorulan sorular sayfasındaki tanıma göre hal rüsumu, malları satın alanlarca toptan satış bedeli üzerinden toptancı hali bulunan belediye veya işletmelere ödenen meblağdır. Rüsum, Hal Kayıt Sistemi'ndeki bildirim işleminin tamamlanmasıyla tahakkuk eder.

Buradaki en önemli ifade “toptan satış bedeli”dir. Hesap, ürünün perakende raf fiyatı üzerinden değil, rüsuma konu toptan işlemin bedeli üzerinden yapılır. Bu nedenle aynı ürünün marketteki satış fiyatıyla hal rüsumu hesabı yapmak doğru değildir.

Hal Kayıt Sistemi, sebze ve meyve ticaretinin elektronik ortamda takip edilmesi için kurulmuş merkezi kayıt sistemidir. Bildirim yapılan mal için sistemde ürünün üretim yeri, cinsi, miktarı, ilgili üretici veya işletme ve varsa sertifika bilgilerini içeren künye oluşturulur. Hal ticaretinin genel yapısını önce okumak isteyenler Antalya Toptancı Hali nasıl çalışır? rehberine de bakabilir.

Hal Rüsumu Nasıl Hesaplanır? Temel Formül

Hal rüsumu nasıl hesaplanır sorusunun temel matematiği oldukça basittir:

Hal rüsumu = Toptan satış bedeli × uygulanacak rüsum oranı

Genel uygulamada oranlar şöyledir:

İşlem türü	Genel rüsum oranı	10.000 TL toptan satış bedelinde örnek
Toptancı halinde satılan mal	%1	100 TL
Toptancı hali dışında satılan mal	%2	200 TL
Yetkili laboratuvar analizi belgelenen ve normalde %1'e tabi mal	Normal rüsumun yarısı	50 TL
Yetkili laboratuvar analizi belgelenen ve normalde %2'ye tabi mal	Normal rüsumun yarısı	100 TL

Son iki satırda belirtilen yarım rüsum uygulaması, Ticaret Bakanlığının açıklamasında gıda güvenilirliği ve kalitesi analizlerinin Tarım ve Orman Bakanlığınca yetkilendirilmiş kamu veya özel laboratuvarlarda yapıldığının belgelenmesi şartına bağlanıyor. Bir işletmenin kendi iç kalite kontrolü veya yetkisiz bir laboratuvar raporu bu hükümle aynı şey değildir.

Önce satış bedeli nasıl bulunur?

Satış bedeli genellikle satılan miktar ile birim toptan satış fiyatının çarpımıdır. Örneğin 100 kilogram ürün 32,50 TL/kg toptan bedelle satılıyorsa işlem bedeli 3.250 TL'dir. Hal içinde genel %1 oran uygulanıyorsa rüsum 32,50 TL olur. Aynı işlem hal dışında ve %2'ye tabi ise 65 TL olur.

Bu hesaplar öğretici örneklerdir. Gerçek işlemde Hal Kayıt Sistemi bildirimi, malın statüsü, satışın nerede yapıldığı, istisna olup olmadığı ve işlem taraflarının kullanıcı sıfatları kontrol edilmelidir.

Antalya Hal Fiyatlarıyla 2026 Rüsum Hesap Örnekleri

Taze Antalya bağlayıcısındaki en son bülten 24 Eylül 2026 tarihini taşıyor. 30 Eylül itibarıyla sistemde bulunan son bülteni kullanarak birkaç pratik örnek yapabiliriz. Bu fiyatlar gösterge niteliğindedir ve resmi bağlayıcılığı yoktur; gerçek ticari işlem bedeli tarafların faturasında veya ilgili satış belgesinde yer alan bedeldir.

Örnek ürün ve miktar	Bültendeki ortalama	Örnek toptan bedel	Hal içi %1	Hal dışı %2
100 kg Sera Domatesi	32,50 TL/kg	3.250 TL	32,50 TL	65 TL
200 kg Sivri Biber	70 TL/kg	14.000 TL	140 TL	280 TL
500 kg Lamas Limon	32,50 TL/kg	16.250 TL	162,50 TL	325 TL

Güncel fiyat sayfalarında sera domatesi, sivri biber ve Lamas limon fiyatlarını ayrı ayrı takip edebilirsiniz. Tüm ürünlerin son bültenini görmek için Antalya hal fiyatları sayfası kullanılabilir.

Bu örneklerde ortalama hal fiyatını sadece hesabın nasıl yapıldığını göstermek için kullandık. Gerçek satış 32,50 TL yerine 35 TL/kg'dan gerçekleşmişse rüsum hesabının temeli de gerçek toptan satış bedeli olmalıdır. Günlük fiyat listesi ile işlem faturası birbirinin yerine geçmez.

2026'da Hal Rüsumunu Kim Öder?

2026'nın pratik açıdan en önemli değişikliği ödeme sorumluluğunda. Hal Kayıt Sistemi'nin 7 Ocak 2026 tarihli duyurusuna göre, 5957 sayılı Kanunda hal rüsumunun malları satın alanlarca ödenmesi esası bulunuyor. Yönetmelik kapsamında tüccarların satın alımlarında rüsum tüccar tarafından ödeniyor; komisyoncu ise aracılık ettiği satışlarda tahakkuk eden rüsumun ödenmesinden alıcıyla birlikte belirli sorumluluk taşıyor.

Hal Kayıt Sistemi'nde yapılan düzenleme ile 19 Ocak 2026'dan itibaren komisyoncuların hal içinde ve hal dışında faaliyet gösteren tüccarlara yaptığı satışlarda rüsumun tüccarlar tarafından ödenmesi uygulamasına geçildi. Bakanlığın duyurusunda, komisyoncuların market, manav, pazarcı ve diğer kişilere yaptığı satışlarda rüsumun komisyoncu tarafından ödenmesi uygulamasının devam ettiği de açıkça belirtiliyor.

Bu nedenle sadece satışın “komisyoncu üzerinden” yapılmış olmasına bakarak ödeme sorumlusunu belirlemek doğru değildir. Alıcının sistemdeki sıfatı önemlidir. Tüccar, market, manav, pazarcı, ihracatçı veya başka bir kullanıcı tipi olması uygulamayı değiştirebilir.

Rüsum ne zaman ödenir?

2026 duyurusunda, ilgili yönetmelik uyarınca hal rüsumunun malları satın alanlarca beş iş günü içinde ödeneceği belirtiliyor. Bildirim tamamlandığında rüsum tahakkuk eder; ödeme süresinin takibi işlem taraflarının sorumluluğundadır.

İşletmelerin muhasebe akışında HKS bildirimi, fatura/müstahsil makbuzu ve rüsum tahakkukunu aynı işlem dosyasında takip etmesi pratik hata riskini azaltır. Hal içindeki kayıtlı işletmeleri araştırmak için Taze Antalya hal işletmeleri rehberi kullanılabilir.

Hal İçinde %1, Hal Dışında %2 Ne Anlama Geliyor?

Rüsum oranı konusunda en sık yapılan hata, ürünün fiziksel olarak nereden geçtiği ile hukuki satış biçimini birbirine karıştırmaktır. Ticaret Bakanlığının açıklamasında ilgili mevzuat çerçevesinde ithal edilen veya üreticiden fatura/müstahsil makbuzu ile satın alınan mallardan, toptancı halinde satılanlarda %1, toptancı hali dışında satılanlarda %2 rüsum alınacağı belirtiliyor.

Örneğin rüsuma tabi 20.000 TL'lik bir toptan satış hal içinde gerçekleştiğinde genel oranla 200 TL; hal dışında gerçekleştiğinde 400 TL rüsum hesabı ortaya çıkar. Ancak işlem istisna kapsamındaysa veya laboratuvar analizi nedeniyle yarım rüsum uygulanıyorsa bu rakam değişir.

“Hal dışında satılan her ürün kaçak veya mevzuata aykırıdır” gibi bir çıkarım da doğru değildir. Hal Kayıt Sistemi zaten hale girerek veya hale bildirilerek işlem gören malların merkezi olarak izlenmesini amaçlar. Önemli olan işlem türüne uygun bildirim ve kayıt yükümlülüğünün yerine getirilmesidir.

Hangi İşlemlerden Hal Rüsumu Alınmaz?

Hal rüsumu nasıl hesaplanır sorusunun doğru cevabı bazen “hesaplanmaz” olabilir. Ticaret Bakanlığının 2026 güncel SSS sayfasına göre, bildirimde bulunmak şartıyla bazı işlemler rüsumdan muaftır.

• Sınai üretimde kullanılmak üzere satın alınan mallar,
• İhraç edilmek üzere satın alınan mallar,
• Organik Tarım Kanunu kapsamında sertifikalı organik ürünler,
• İyi tarım uygulamaları kapsamında sertifikalandırılmış ürünler,
• Üreticilerin doğrudan tüketicilere perakende sattığı mallar,
• Üretici örgütlerinin toptancı hali içinde veya dışında sattığı mallar.

Burada “bildirimde bulunmak kaydıyla” ifadesi kritik. Bir ürün ihracata gidecek diye HKS işlemlerinin tamamen dışında bırakılmaz. Ayrıca sınai kullanım veya ihracat amacıyla bildirilip sonradan iç piyasada satışa sunulan kısım için rüsum doğabilir.

Organik ve iyi tarım ürünlerinde 2025 sonrası ek kontrol

Hal Kayıt Sistemi, 1 Ağustos 2025'ten itibaren organik ve iyi tarım ürünlerindeki ilk bildirimlerde uygulamayı değiştirdi. Sistem duyurusuna göre, rüsum muafiyetinin hatalı kullanılmasını önlemek amacıyla organik/iyi tarım ürünlerine ilişkin ilk bildirimlerin bu ürünlerin üreticileri tarafından yapılması gerekiyor; devam eden bildirimler ise alıcılarca yapılabiliyor. Bu uygulama 2026'da da işlem akışını etkiliyor.

Dolayısıyla “ürün organik, rüsum yok” demek tek başına yeterli değil. Sertifika ve bildirim zincirinin Hal Kayıt Sistemi'nde doğru kurulması gerekir.

Laboratuvar Analizi Hal Rüsumunu Nasıl Etkiler?

Ticaret Bakanlığına göre, gıda güvenilirliği ve kalitesi analizleri Tarım ve Orman Bakanlığınca yetkilendirilmiş kamu veya özel laboratuvarlarda yapıldığı belgelenen mallar üzerinden alınacak hal rüsumu normal rüsumun yarısı oranında alınır.

Örneğin 50.000 TL toptan satış bedeline sahip ve normal şartlarda hal içinde %1 rüsuma tabi bir parti için standart rüsum 500 TL'dir. Şartları sağlayan yetkili laboratuvar analizinin belgelenmesi halinde bu tutar 250 TL'ye iner. Aynı bedelde hal dışındaki normal %2 hesabı 1.000 TL iken yarım rüsum uygulamasında 500 TL olur.

İşletmenin analiz belgesini doğru partiyle eşleştirebilmesi önemlidir. Bir analiz raporunun başka üreticinin, başka tarihin veya başka partinin ürünüyle karışması izlenebilirlik sorununa yol açabilir. 2026'da Antalya'da pestisit ve izlenebilirlik denetimlerini ayrıntılı anlattığımız Antalya pestisit denetimi 2026 rehberi bu konunun gıda güvenilirliği tarafını tamamlıyor.

Hal Kayıt Sistemi Bildirimi ile Rüsumun Bağlantısı

Hal Kayıt Sistemi “bildirim modeli” üzerine kuruludur. Ticaret Bakanlığı İç Ticaret Genel Müdürlüğünün HKS açıklamasına göre bildirim, belirlenen miktar veya üzerindeki malların üretildiği yerden ya da gümrük kapısından sevkinden önce sisteme beyan edilmesidir. Sistem üzerinden alım, satım, sevk, miktar, fiyat, alıcı ve satıcı bilgileri takip edilir.

Rüsum bildirim işleminin tamamlanmasıyla tahakkuk ettiği için yanlış fiyat, yanlış kullanıcı sıfatı, yanlış satış yeri veya yanlış istisna seçimi doğrudan tahakkuku etkileyebilir. Bu yüzden HKS bildirimi yalnız “künye çıkarma” işlemi olarak görülmemeli; mali ve hukuki sonuçları olan ticari bir kayıt olarak ele alınmalıdır.

Ürün künyesi de bu sürecin görünür tarafıdır. Künye, malın üretim yerini, cinsini, miktarını, ilgili üretici/işletmeyi ve varsa sertifika bilgisini içerir. Toptan veya perakende satışta ürünün ya da ambalajının görünür bir yerinde bulundurulması gerekir.

Komisyoncu, Tüccar ve Perakendeci İçin Örnek Senaryolar

Senaryo 1: Komisyoncudan tüccara satış

Antalya halinde komisyoncu üzerinden 30.000 TL tutarında mal satın alan ve HKS'de tüccar sıfatıyla faaliyet gösteren işletmeyi düşünelim. İşlem hal içinde ve genel rüsum oranına tabi ise %1 üzerinden 300 TL rüsum hesaplanır. 19 Ocak 2026'dan itibaren komisyoncunun tüccara yaptığı bu tür satışta rüsum ödeme sorumluluğu tüccara aittir.

Senaryo 2: Komisyoncudan manava satış

Aynı 30.000 TL'lik ürün bir manava satıldığında, Bakanlığın 2026 duyurusuna göre komisyoncuların market, manav, pazarcı ve diğer kişilere yaptığı satışlarda rüsumun komisyoncu tarafından ödenmesi uygulaması devam ediyor. Bu nedenle alıcının HKS kullanıcı sıfatı işlem akışında kritik önemdedir.

Senaryo 3: İhracat amacıyla alınan ürün

Ürün ihracat amacıyla satın alınıyor ve gerekli HKS bildirimi doğru şekilde yapılıyorsa işlem rüsum istisnasına girebilir. Ancak ihracat için bildirilen ürünün bir kısmı sonradan iç piyasada satılırsa, iç piyasaya verilen kısım için rüsum doğabilir. Bu nedenle sevk ve stok kayıtlarının parti bazında tutulması önemlidir.

Senaryo 4: Yetkili laboratuvar analizli ürün

Hal içinde 100.000 TL'lik normal %1 rüsuma tabi bir ürün partisinde standart rüsum 1.000 TL olur. Yetkili laboratuvar analiz şartları sağlanıyor ve belge ilgili partiyle doğru eşleşiyorsa rüsum yarı oranında, yani 500 TL olarak uygulanabilir.

Yanlış Rüsum veya HKS İşleminde Nereye Başvurulur?

Yanlış HKS bildiriminin iptali ve düzeltilmesi işlem yerine göre hal yönetimi veya ticaret il müdürlüğü üzerinden yürütülebilir. Ticaret Bakanlığı SSS sayfasında toptancı halinde faaliyet gösterenlerin ilgili hal yönetimine, hal dışında faaliyet gösterenlerin ise ticaret il müdürlüğüne başvurması gerektiği belirtiliyor.

Taraflar arasında rüsum, mal alım satımı veya hal uygulamalarından kaynaklanan uyuşmazlık çıktığında hal hakem heyeti de gündeme gelebilir. Antalya Ticaret İl Müdürlüğünün 28 Ocak 2026 tarihli açıklamasına göre 2026 yılı için Kanunda belirtilen parasal sınır 1.113.108,48 TL'dir. Bu sınırın altındaki uyuşmazlıklarda heyetin kararının bağlayıcılığına ilişkin özel hükümler bulunur; daha yüksek tutarlı uyuşmazlıklarda kararın hukuki niteliği farklıdır.

Başvurularda dilekçenin yanında fatura, fiş ve ürün künye belgeleri gibi işlem kanıtları istenebiliyor. Bu da günlük ticarette evrak ve dijital kayıtların düzenli tutulmasının önemini bir kez daha gösteriyor.

Hal Rüsumu Hesaplarken En Sık Yapılan Hatalar

• Perakende fiyatı baz almak: rüsumun temeli toptan satış bedelidir.
• Her işlemde %1 kullanmak: hal dışındaki rüsuma tabi satışlarda genel oran %2 olabilir.
• İstisnayı otomatik kabul etmek: ihracat, sınai kullanım, organik veya iyi tarım durumlarında bildirim ve belge şartları kontrol edilmelidir.
• 2026 ödeme sorumluluğu değişikliğini atlamak: komisyoncudan tüccara satışlarda 19 Ocak 2026 sonrası HKS uygulaması dikkate alınmalıdır.
• Laboratuvar raporunu yanlış partiye bağlamak: yarım rüsum uygulamasında analiz belgesinin ilgili ürüne ve partiye ait olması gerekir.
• Künye ile faturayı eşleştirmemek: miktar, ürün, taraf ve bedel bilgilerinin ticari evraklarla uyumlu olması önemlidir.

İyi bir işletme uygulaması, günlük satış sonunda sadece toplam ciroyu değil, HKS bildirimleri ile fatura ve rüsum tahakkuklarını da karşılaştırmaktır. Böylece yanlış kullanıcı sıfatı, eksik bildirim veya hatalı tahakkuk erken fark edilebilir.

Hal Rüsumu Nasıl Hesaplanır? Kısa Kontrol Listesi

İşlem öncesinde beş soruya cevap vermek çoğu hesabı netleştirir:

1. Gerçek toptan satış bedeli ne kadar?
2. Satış toptancı hali içinde mi, dışında mı?
3. Alıcının ve satıcının HKS kullanıcı sıfatı nedir?
4. İhracat, sınai kullanım, organik/iyi tarım veya başka bir istisna var mı?
5. Yetkili laboratuvar analizi nedeniyle yarım rüsum şartı sağlanıyor mu?

Bu beş adım tamamlandıktan sonra doğru oran satış bedeline uygulanır ve HKS tahakkuku kontrol edilir. Özellikle yüksek tutarlı alımlarda yalnız manuel hesapla yetinmeyip Hal Kayıt Sistemi ve ilgili hal yönetimindeki tahakkuk bilgisiyle karşılaştırma yapmak en güvenli yöntemdir.

Sık Sorulan Sorular

Hal rüsumu yüzde kaç?

Genel olarak toptancı halinde satılan rüsuma tabi mallarda %1, toptancı hali dışında satılanlarda %2 oran uygulanır. İşlemin istisna kapsamında olması veya yetkili laboratuvar analizinin belgelenmesi halinde sonuç değişebilir.

Hal rüsumunu alıcı mı satıcı mı öder?

Kanunda temel olarak rüsumun malları satın alanlarca ödenmesi öngörülür. Ancak komisyonculuk işlemlerinde uygulama alıcının sıfatına göre değişebilir. 19 Ocak 2026'dan itibaren komisyoncudan tüccara satışlarda rüsum tüccar tarafından ödenir; market, manav ve pazarcı gibi alıcılara satışlarda Bakanlığın duyurusunda belirtilen komisyoncu ödeme uygulaması devam eder.

Hal rüsumu kaç gün içinde ödenir?

Ticaret Bakanlığının 2026 duyurusunda, ilgili yönetmelik uyarınca hal rüsumunun beş iş günü içinde ödeneceği belirtiliyor. Tahakkuk, HKS bildiriminin tamamlanmasıyla oluşur.

İhracatlık üründen hal rüsumu alınır mı?

İhraç edilmek üzere satın alınan mallar, gerekli bildirimin yapılması şartıyla rüsum istisnasındadır. Ancak ihracat amacıyla bildirilip iç piyasada satılan kısım için rüsum alınır.

Organik üründen hal rüsumu alınır mı?

Organik Tarım Kanunu kapsamında sertifikalı organik ürünler ve iyi tarım uygulamaları kapsamında sertifikalandırılmış ürünler, gerekli bildirim şartları sağlandığında rüsumdan muaftır. 1 Ağustos 2025'ten beri bu ürünlerin ilk HKS bildiriminin üretici tarafından yapılmasına yönelik özel uygulama bulunmaktadır.

Antalya'da hal rüsumu için nereye danışılır?

HKS işlemleri için Antalya Toptancı Hali yönetimi ve Antalya Ticaret İl Müdürlüğü ilgili başvuru noktalarıdır. Hal Kayıt Sistemi çağrı merkezi de 444 0 425 numarası üzerinden bildirim ve teknik destek konularında hizmet verir.